Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy

Nằm tại rìa thị thành Ninh Đức-Trung Quốc, trụ sở chính của đơn vị cung cấp ắc quy Contemporary Amperex Technology Ltd (CATL) nhìn tương tự như bao nhà máy khác. Tuy nhiên, đơn vị có trị giá 11,5 tỷ USD này lại là 1 trong những nguyên tố mấu chốt trong tham vọng cai trị thị phần ắc quy cũng như thúc đẩy mảng tàu điện của chính quyền Bắc Kinh.

Trong những năm quay lại đây, Trung Quốc bị ô nhiễm nguy hiểm sau những thập niên tăng trưởng nóng. Giờ đây, khi mật độ dân số tăng cao kéo theo nhu cầu chuyển động bùng nổ, nguồn dầu lửa có hạn và ô nhiễm không khí nặng, Trung Quốc đang hướng tới những công cụ gần gũi môi trường như tàu điện và ắc quy là 1 nguyên tố mấu chốt cho chỉ tiêu này.

Theo Goldman Sachs, trụ sở chính của đơn vị CATL có sức chứa 20.000 cần lao và có thể cung cấp 7,6 GW ắc quy mỗi giờ. Hãng cũng đặt tiêu chí cung cấp nhiều ắc quy hơn nhà máy liên doanh giữa Tesla Motors và Panasonic mở tại Nevada-Mỹ vào tháng 1 năm nay cũng như trở thành đơn vị cung cấp ắc quy hàng đầu toàn cầu.

Mục tiêu này của CATL là hoàn toàn có hạ tầng khi chính quyền Bắc Kinh đang có rất nhiều chính sách bảo hộ như trợ giá cho tàu điện hay có rào cản đối với các tập đoàn nước ngoài muốn tham dự vào lĩnh vực này. Với sự hỗ trợ trên, các đơn vị Trung Quốc đang dần cai trị lĩnh vực công nghiệp vốn từng bị kiểm soát bởi các đơn vị Hàn Quốc và Nhật Bản suốt 30 năm qua.

Mới đây, chính quyền Bắc Kinh thậm chí đã kêu gọi các nhà máy cung cấp ắc quy nhân đôi công suất từ nay tới năm 2020 cũng như đầu tư thêm cho các hạ tầng tại nước ngoài.

Theo Goldman Sachs, lĩnh vực tàu điện đang dần lớn mạnh thành rộng rãi khiến cho nhu cầu ắc quy tăng lên và thị phần này có thể đạt trị giá 40 tỷ USD vào năm 2025, trong đó Trung Quốc sẽ là nhà cung cấp cai trị.

Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy - Ảnh 1.

Sản lượng ắc quy toàn cầu sẽ tăng 521% vào năm 2020, riêng Trung Quốc tăng 6 lần và chiếm 62% sản lượng vào năm 2020.

Trong khi đó, CATL cho biết rất khó để vượt những đơn vị ắc quy của Hàn và Nhật nhưng họ dự báo trong 10 năm tới, toàn cầu sẽ chỉ còn khoảng 10 đơn vị cung cấp ắc quy cho tàu điện với 3 đơn vị đứng đầu chiếm tới 60% thị phần.

Kể từ năm 2012, chính quyền Bắc Kinh đã chi hàng tỷ Nhân dân tệ nhằm hỗ trợ lĩnh vực tàu điện. Điển hình là chỉ tiêu biến đơn vị BYD có trụ sở tại Thảm Quyến, với 10% vốn đầu tư từ quỹ Berkshire Hathaway của Warren Buffett thành đơn vị cung cấp tàu điện và xe bus lớn nhất toàn cầu. Tổng trị giá vốn hóa của BYD hiện là 18,7 tỷ USD.

Trung Quốc cũng đang có chỉ tiêu nâng tổng số tàu điện lưu thông tại nước này từ 1 triệu chiếc bây giờ lên 5 triệu chiếc vào năm 2020.

Hãng McKinsey cho rằng tiêu chí của Trung Quốc bây giờ tương tự với những gì họ đã làm cho với thị phần năng lượng mặt trời trước đây. Các nhà máy cung cấp tấm năng lượng mặt trời tại đây xâm chiếm thị phần bằng cách giảm giá tới 70% giá tiền và điều tương tự có thể xảy ra 1 lần nữa với lĩnh vực ắc quy.

Theo McKinsey, giá tiền cho ắc quy chiếm tới 50% mức giá cung cấp tàu điện và động thái hạ giá tiền tương tự sẽ khiến cho hàng loạt các nhà cung cấp ắc quy ở Châu Á, Mỹ và Châu Âu bị mất thị phần.

Ngày càng rộng rãi

Năm 1981, đơn vị Sony thương nghiệp hóa dòng ắc quy Lithium và làm cho đổi thay cả thị phần thiết bị điện tử. Kể từ đó, những dòng hàng hóa từ máy nghe nhạc cho đến dế yêu iPhone đều có dính dáng đến nguồn năng lượng này.

Ngày nay, ắc quy lithium tiếp diễn được vận dụng vào liên lạc tải và góp phần giảm sự phụ thuộc của con người vào dầu lửa.

Kể từ thập niên 1980, lĩnh vực cung cấp ắc quy đã bị cai trị bởi những đơn vị Hàn Quốc và Nhật Bản nhưng Trung Quốc đang dần bắt kịp cũng như vượt qua. Theo Goldman Sachs, Trung Quốc đã vượt qua Hàn Quốc năm 2013 để trở thành nhà cung cấp ắc quy lithium lớn nhất toàn cầu cho các thiết bị điện tử. Chính điều này đã tạo tiền đề cho lĩnh vực tàu điện Trung Quốc bùng nổ 1 năm sau đó.

Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy - Ảnh 2.

Năm 2016, khoảng 507.000 ắc quy cho tàu điện đã được bán tại Trung Quốc, tăng 50% so với 1 năm trước đó.

Số liệu của Bernstein cho thấy khi mà Panasonic là nhà cung cấp ắc quy điện lớn nhất cho tàu điện thì 2 đơn vị lớn của Trung Quốc là BYD và CATL bám sát theo sau. Trong khi đó, dữ liệu của Bloomberg New Energy Finance cho thấy chẳng hạn các đơn vị Trung Quốc hoàn tất tiêu chí của mình, họ có thể cung cấp 121 GW ắc quy vào năm 2020. Con số này lớn hơn rất nhiều so với mức tiêu chí 35 GW của nhà máy ắc quy lớn nhất của Tesla.

Mỗi GW ắc quy có thể thiết bị cho khoảng 40.000 chiếc tàu điện chạy trong vòng 100km.

Bảo hộ của chính phủ

Năm 2015, đơn vị LG Chem của Hàn Quốc mở 1 nhà máy ắc quy gần thị thành Nam Kinh. Cùng năm đó, Samsung SDI cũng mở 1 nhà máy tương tự ở Tây An và cả 2 đều nhằm mục đích bắt kịp đà tăng trưởng của lĩnh vực tàu điện Trung Quốc.

Trớ trêu thay, chính quyền Bắc Kinh thông báo 1 danh sách các đơn vị được phép cung cấp ắc quy cho tàu điện trong nước vào năm 2016 và không có 1 đơn vị nước ngoài nào nằm trong đó.

Thậm chí vào cuối năm 2016, Trung Quốc còn ra dự thảo chỉ dẫn rằng bất kỳ nhà máy cung cấp ắc quy nào cũng phải đạt công suất chí ít 8GW mới có thể cung cấp hàng hóa cho lĩnh vực tàu điện trong nước, 1 điều kiện mà chỉ 2 ông lớn BYD và CATL bây giờ làm cho được.

Hiện nhiều đơn vị cung cấp ắc quy trong nước như BYD đang được hưởng lợi rất lớn từ những chính sách bảo hộ của chính phủ. Chính quyền Bắc Kinh đã có hỗ trợ cho những dòng ô tô buýt tiêu dùng ắc quy lithium phốt phát (LFP), vốn là hàng hóa của BYD nhưng không còn được các đơn vị nước ngoài tiêu dùng do trữ lượng năng lượng kém so với các dòng mới.

Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy - Ảnh 3.

Hệ quả là năm 2016, BYD đã bán được 11.000 chiếc ắc quy LFP cho các đơn vị ô tô buýt điện, cao hơn rất nhiều lần so với không có chiếc nào được bán ra năm 2013.

Theo Bernstein, với tiêu chí giảm thiểu số lần sạc điện cho tàu điện, cuộc chiến lĩnh vực ắc quy bây giờ đang vô cùng nóng bỏng. Hiện Hàn Quốc đang vượt hơn Trung Quốc về công nghệ với nhiều thương hiệu tên tuổi như LG Chem, Samsung SDI. Trong khi đó, Nhật Bản cũng không chịu thua kém với tên tuổi của Panasonic.

Dẫu vậy, cả Hàn Quốc và Nhật Bản đều không có được nhiều hậu thuẫn cho các đơn vị như Trung Quốc, nhất là khi thị phần tiêu thụ tàu điện của nước này đang bùng nổ chóng mặt.

Chiếm đóng tài nguyên, mở mang toàn cầu

Ngoài các khoản trợ cấp và những chính sách bảo hộ, các đơn vị ắc quy Trung Quốc còn có ợi thế lớn với nguồn cung nguyên liệu. Từ vài năm trước đây, các đơn vị ắc quy nước này đã tham dự chuỗi cung ứng lithium bằng việc mua lại nhiều của nả từ các mỏ khai khoáng kim khí như cobalt hay lithium. Nhờ đó, họ có thể cắt giảm giá tiền, điều mà những đơn vị nước ngoài chẳng thể làm cho được.

Gần đây, 1 trong những đơn vị cung cấp ắc quy lớn tại Trung Quốc là Ganfeng Lithium đã mua lại 19,9% cổ phần công trình khai thác mỏ Argentine Lithium. Năm 2016, 1 đơn vị khác là Tianqi Lithium cũng mua lại 2,1% cổ phần công trình mỏ lithium lớn nhất toàn cầu SQM tại Chile.

Tương tự với cobalt, 1 loại tài nguyên được tiêu dùng nhiều trong thiết bị điện tử và ắc quy thế hệ mới, đơn vị quốc doanh China Molybdenum đã trả 2,65 tỷ USD để mua lại mỏ Teken ở Congo, nơi được dự báo là có trữ lượng cobalt lớn nhất toàn cầu. Cơn khát của Trung Quốc với loại tài nguyên này đã đẩy giá Cobalt tăng gấp đôi bắt đầu từ tháng 10/2016.

Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh nâng cấp quan hệ lâu dài hàng hóa. Hãng CATL cho biết họ có khoảng 1.000 nhà nghiên cứu với hơn 2.000 bằng sáng chế cho ắc quy và Goldman Sachs dự báo đơn vị sẽ bắt kịp quan hệ lâu dài hàng hóa với nhiều nước trên toàn cầu trong thời kì tới.

Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy - Ảnh 4.

Trận chiến ắc quy giữa các tập đoàn toàn cầu.

Đối với các nhà cung cấp tàu điện, việc tham dự thị phần Trung Quốc là 1 giấy má kỳ lạ. Hãng National Electric Vehicle Sweden (NEVS) cho biết để tiếp cận thị phần Trung Quốc, các đơn vị phải ký thỏa thuận với chí ít 1 đơn vị ắc quy trong danh sách chính quyền Bắc Kinh cung cấp hoặc bị chối từ cấp phép. Hệ quả là NEVS đã buộc phải ký thỏa thuận với CATL vào đầu năm nay để có thể bán hàng tại Trung Quốc.

Không dừng lại ở đó, các đơn vị ắc quy cũng đang nhắm đến thị phần nước ngoài. Hãng CATL cho biết họ rất muốn hài hòa với Tesla hay GM. Vào tháng 1 năm nay, CATL đã mua 22% cổ phần của đơn vị cung cấp thiết bị xe khá Phần Lan Valmet Automotive với tham vọng tiếp cận thị phần Châu Âu.

Nhật Bản và cuộc chiến chẳng thể thua

Trong suốt 20 năm qua, Nhật Bản đã kiêu hãnh với 1 nền công nghệ lớn mạnh và hiển nhiên là họ cảm thấy tự tín trong mảng ắc quy.

Dẫu vậy, vị trí cai trị của nước này trong hàng loạt mảng như chất bán dẫn, tivi, dế yêu di động… đã dần bị các nước Hàn Quốc, Trung Quốc vượt qua trong thập niên quay lại đây.

Tuy nhiên, mảng ắc quy là trận chiến mà Nhật Bản khó lòng muốn thua trận khi nhiều chuyên gia nhận định ắc quy sẽ là nguồn năng lượng mới cho nhiều thiết bị của kỷ nguyên công nghệ 4.0. Trong những năm cách đây không lâu, các thỏa thuận mua bán trong lĩnh vực ắc quy Nhật Bản đã tăng mạnh. Hàng loạt các đơn vị như Ube Industries, Sumitomo hay Central Glass đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực ắc quy khắp Châu Á.

Trung Quốc, xe điện và cuộc chiến của những chiếc ắc quy - Ảnh 5.

Nhà sáng lập Elon Musk của Tesla, Giám đốc công nghệ Jeffrey Straubel, Cố vấn của Panasonic Yoshihiko Yamada.

Trong khi đó, những đơn vị như Murata Manufaturing lại đang thương lượng mua lại mảng cung cấp ắc quy của Sony trước khi bước vào cuộc thương lượng cung cấp pin cho Samsung Electronics.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây rút khỏi hiệp nghị thương nghiệp xuyên Thái Bình Dương (TPP) bị các chuyên gia trong lĩnh vực cho là 1 thiệt hại với các nhà cung cấp ắc quy Nhật do họ đã đầu tư lớn vào các nhà máy ở Việt Nam cũng như Châu Á để tiến công thị phần Mỹ, Canada. Đây cũng là 1 trong những nguồn gốc khiến cho Nhật Bản muốn tiếp diễn thúc đẩy hiệp nghị TPP mà không có Mỹ sau khi đã bỏ ra quá nhiều công sức tương tự.