Ông già Vinaxuki, văn hóa thất bại, và chuyện tại sao Mỹ thành công còn các quốc gia khác thì không

“Tôi đã đề cập hết rồi, còn gì nữa đâu, mà người ta đề cập về tôi có ra gì đâu”, ông Bùi Ngọc Huyên, chủ đơn vị Vinaxuki đề cập như quát trong dế yêu. Nhưng cuối cùng, ông cũng đồng ý gặp, trong 30 phút.

Hầu hết thời kì chuyện trò, ông Huyên giữ vẻ mặt bao tay và chỉ giãn ra khi đề cập về ô tô.

“Tôi ao ước làm cho cho 1 chiếc xe giá hơn 200 triệu 1 tí để những người không có tiền cũng có công cụ che mưa che nắng”

“Tôi yêu công cụ này từ khi tôi là anh thanh niên 20 – 22 tuổi tham dự tài xế trên tuyến tuyến đường Bắc Trường Sơn. Xe hồi đấy nặng lắm, người thì bé, có những lúc bẻ cua, phải đứng hẳn cả người dậy mới lái được. Từ hồi đó, tôi đã nghĩ, muốn đất nước vững mạnh, phải có ô tô, nên tôi phải làm cho cho”.

“Câu tôi sẽ tiếp diễn làm cho cho ô tô cho đến lúc chết hình như tôi đã đề cập, tin báo cũng đăng nhiều lần, giờ tôi vẫn khẳng định lại điều đó. Vợ tôi có 1 lần, lúc rất khó khăn, bảo ông già rồi, đừng cố nữa, để cho con nó làm cho cho, nhưng tôi gạt đi, sau đó bà ấy không bao giờ đề cập thêm gì. Bạn bè tôi cũng bảo không làm cho cho được nhưng tôi vẫn không đổi thay quan điểm làm cho cho.”.

Ông Huyên chỉ vào bộ áo xống, đôi giày của mình, bảo “Toàn hàng Việt cả đấy, giờ còn thiếu cái xe ô tô nữa là được”.

Thất bại là điều cấm kỵ

John Sculley – cựu CEO Apple trong 1 lần gặp mặt sinh viên Việt Nam năm 2012 đã tâm tư “Những đất nước thành công có được bây giờ là nhờ việc đứng dậy sau những chiến bại. Không có cái giá nào được coi là đắt khi bạn vấp ngã. Quan trong trọng là bạn học được những gì, rút ra được những gì và kiên cố sẽ không chiến bại thêm 1 lần nào vì những nguyên nhân tương tự”.

Chung Ju Yung, người sáng lập tập đoàn Hyundai cũng đã viết điều tương tự trong cuốn hồi ký được xuất bản tại Việt Nam: “Tôi nghĩ thế cuộc không có chiến bại. Không xem điều gì đó là chiến bại thì đó không phải là chiến bại. Tất cả chỉ đang là thử thách”.

Những điều trên không phải là điều mới mẻ và hình như chỉ mang tính lý thuyết, còn thực tại, chiến bại luôn là 1 điều cấm kỵ đối với người châu Á khái quát và Việt Nam đề cập riêng.

Billi P.S.Lim – nhà sáng lập Viện IHK san sẻ “tôi và quý khách thẩm định người khác phê duyệt những thành quả mà họ đạt được, tôi và quý khách thẩm định cao sự thành công và thẩm định phải chăng, thậm chí không thèm nhìn nhận sự chiến bại”.

Ông Bùi Ngọc Huyên có thể là 1 ví dụ điển hình, theo 1 góc cạnh nào đó. Bởi lẽ, ông đã bị truyền thông “tận thu” ở góc cạnh “ông già gàn dở”, “chiến bại và chấp nệ”. Và rồi, chiếu theo lăng kính đó, câu chuyện buôn bán của ông đã trở thành nặng nề, sức ép hơn. Điều này phần nào đã làm cho ông trở thành cẩn trọng và khó chịu, như ông san sẻ trong cuộc gặp.

Vì sao Mỹ thành công mà các đất nước khác lại không?

Ấn Độ từng có những cuộc tranh cãi rằng vì sao chẳng thể tậu thấy được những CEO tầm cỡ ngay tại quê hương, tại sau người Ấn chỉ trở thành “tầm cỡ” khi đến Mỹ?

Ông John Sculley về sau có nói đến điều này. Đó là ở Ấn Độ, không có 1 thứ mà người Mỹ có – Văn hóa chiến bại.

Điều đó giải thích vì sao những người Ấn, và không chỉ riêng người Ấn, khi làm cho cho việc trong môi trường Mỹ lại trở thành thành công. Bởi ở đất nước này có 1 vũ khí khó khăn cực mạnh, giúp họ trở thành cường quốc trong thời kì ngắn ngủi, chính là văn hóa chiến bại của họ.

Nếu như ở Ấn hay nhiều đất nước khác, đặc trưng ở châu Á, khi thử nghiệm những gì mới, hình như người thực hành phải 1 mình chịu sức ép và thành kiến của cả xã hội. Và khi chiến bại, chỉ trích và sức ép còn nhân lên rất nhiều lần.

Nguyên nhân cho chiến bại là rất nhiều. Nhưng hình như việc đối diện với quá nhiều sức ép, thành kiến đến từ xã hội mới là điều làm cho cho người thực hành thiếu sức sống, muốn từ bỏ.

Trong khi đó, ở Mỹ, người ta xem chiến bại là chuyện thường ngày. Ở đây, người ta đề cập nhiều hơn về những cuốn sách có nội dung “Dare to fail” – (Dám chiến bại). Đó là Thomas Edison với 10.000 thử nghiệm để phát minh ra bóng đèn điện. Ông già KFC Harland Sanders chiến bại rồi lại khởi nghiệp ở tuổi 60,…

Không như ở các đất nước khác, chiến bại hình như thường phải là thứ bị xa lánh, mà người Mỹ rất biết cách để cổ vũ, khuyến khích cho chiến bại, đến nỗi nó là cả 1 nền văn hóa của họ.

Chính thứ văn hóa này đã tạo ra được những đế chế thành công như người ta nhận ra ở ngày bữa nay: là Microsoft, Apple, Facebook hay Tesla…

Hơn cả thế, văn hóa này sẽ tạo ra 1 hệ sinh thái tiếp diễn ủng hộ, cổ vũ những phát minh, thử nghiệm mới, những đổi thay thực thụ.

Tất nhiên, thứ văn hóa này không dễ để học tập, bởi lẽ nó thuộc về căn tính của người Mỹ. Như Clotaire Rapaille, tác giả của Culture Code giải thích, mật mã của văn hóa Mỹ xuyên suốt là “mãi mãi vị thành niên”. Nó được biểu hiện vào việc khao khát những thứ mới lạ, ưng ý sự thách thức, mang niềm tin mãnh liệt rằng luôn có thời cơ thứ 2 để tu bổ lỗi lầm. Dù vậy, ở 1 góc cạnh nào đó, văn hóa có tính lan tỏa, mọi người có quyền thử và dần đổi thay.

Trở lại câu chuyện ở Việt Nam, hơn 1 năm qua, khởi nghiệp là 1 cụm từ được nói đến với nỗ lực mạnh mẽ. “Việt Nam là đất nước khởi nghiệp” là chiến lược của Chính phủ.

Khi đề cập về khởi nghiệp, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ từng phát biểu: “Chúng ta cần học văn hóa ưng ý chiến bại và rủi ro. Khởi nghiệp là cuộc chơi dành cho những người gan dạ”.

Nhưng nỗ lực của những người đứng đầu, sẽ khó trở thành hiện thực, chừng nào tôi và quý khách chưa thôi đề cập về những người như ông Bùi Ngọc Huyên với thái độ kém trân trọng, chừng nào tôi và quý khách chỉ biết tôn vinh có 1 không hai những người đã may mắn thành công… Văn hóa chiến bại là biết ưng ý và vượt qua những thành kiến, vốn còn đó bám rễ trong căn tính.